Tajemnicze odkrycie w centrum Wrocławia. Co skrywał dawny schron z czasów zimnej wojny? Artium Milites. Historia wykuta na nowo. Horacy Muszyński w Krupa Art Foundation

6 listopada 2026 roku w Krupa Art Foundation otworzy się wystawa Horacego Muszyńskiego Artium Milites. Historia wykuta na nowo. Ekspozycja, towarzysząca prezentacji KAF Young Prize 2026, stanowi powrót do pierwszej edycji konkursu i twórczości jednego z dwunastu finalistów. Artysta zaprezentuje rozwinięcie projektu Artium Milites, przygotowane we współpracy z zespołem badaczy, konserwatorów i innych specjalistów. Wystawa zajmie przestrzeń dawnego schronu z czasów zimnej wojny, tworząc wielowymiarową opowieść o niejednoznacznej historii ochrony sztuki, władzy i społecznego postępu.

Punktem wyjścia dla prezentacji stało się odkrycie dokonane podczas prac konserwatorsko–demontażowych w historycznej części siedziby Krupa Art Foundation, w przestrzeni dawnego schronu z czasów zimnej wojny. Odnalezione obiekty i materiały mogą być związane z działalnością Artium Milites, czyli Zakonu Obrony Sztuki. Ich pochodzenie i znaczenie stały się przedmiotem badań prowadzonych we współpracy z artystą Horacym Muszyńskim oraz zespołem specjalistów i badaczy. Wystawa Artium Milites. Historia wykuta na nowo będzie pierwszą okazją do publicznego zapoznania się z rezultatami tych prac oraz materiałami związanymi ze znaleziskiem.

Centralnym punktem projektu jest Zakon Obrońców Sztuki – organizacja, której początki sięgają średniowiecza, a oficjalne powołanie datowane jest na 1356 rok. Zgodnie z jedną z hipotez badanych przez artystę, zakon powstał, by chronić artefakty kultury, oddawać sztuce cześć oraz promować postęp. Od początku miał charakter inkluzywny: przyjmował zarówno mężczyzn, jak i kobiety, zapewniając im równe prawa i możliwości działania. Według części przekazów już w XVII wieku zakon miał angażować się w edukację niższych warstw społecznych oraz propagować swobodę wyznaniową, tolerancję i ideę wolnej miłości.

Postępowe idee zakonu stały się zarazem źródłem konfliktu z instytucjami religijnymi. Kościół oskarżył jego członków o kult szatana. Za świadectwo tych oskarżeń część badaczy uznaje fresk znajdujący się na zamku w Łęczycy, który według przekazów miał być dawną siedzibą organizacji. Jedną z kluczowych postaci tej historii jest Kapitanka Dorota Piekuta, ostatnia przeorysza zakonu, która wraz z oddziałami Ars Defensores miała walczyć o wolność osób doświadczających ucisku. Schwytana, uwięziona w krakowskich lochach i spalona na stosie, staje się symbolem oporu wobec prześladowań. Jej los został upamiętniony w jednym z dzieł prezentowanych na wystawie.

Muszyński rozwija tę historię, wykorzystując różnorodne media oraz łącząc praktykę artystyczną z rzemiosłem i metodami badań historycznych. W realizacji projektu uczestniczą rzeźbiarze, architekci i artyści, a także historycy, antropolodzy i konserwatorzy sztuki. Współpraca osób reprezentujących różne dziedziny pozwala stworzyć rozbudowany system odniesień, w którym materialne ślady przeszłości, wizualne świadectwa i historyczna narracja składają się na spójną, wielowątkową całość.

Wystawa w Krupa Art Foundation skupi się zarówno na przełomowych momentach w dziejach Zakonu Obrońców Sztuki, związanych z ochroną dzieł i miejsc ważnych dla kultury w obliczu historycznych konfliktów, jak i na najnowszych odkryciach dotyczących jego historii. Badania prowadzone w ciągu ostatnich dwóch lat, od czasu poprzedniej prezentacji projektu, poszerzają jego narrację o nowe wątki i ustalenia.

Artium Milites. Historia wykuta na nowo zaprasza do wejścia w świat, w którym historia sztuki splata się z opowieścią o instytucjach, ideologiach i społecznych przemianach. Projekt Horacego Muszyńskiego podejmuje próbę rekonstrukcji i interpretacji historii Artium Milites, przyglądając się jednocześnie temu, w jaki sposób kształtowane są opowieści o przeszłości, jak utrwala się pamięć o bohaterach oraz jaką rolę sztuka może odgrywać w utrwalaniu pamięci, obronie wartości i praw jednostki.

Horacy Muszyński – artysta, finalista pierwszej edycji KAF Young Art Prize.
Kuratorka: Natalia Barczyńska
Czas trwania wystawy: 7 listopada 2026 – 31 stycznia 2027
Wernisaż: 6 listopada 2026